Osinbajo wọ́gilé ìrìn-àjò rẹ̀ lẹ́yìn tí ọ̀kan lára ẹ̀ṣọ́ rẹ̀ kú lọ́nà pápákọ̀ òfurufú
Ọ̀kan lára àwọn ẹ̀ṣọ́ ìgbákejì Ààrẹ, Ọ̀jọ̀gbọ́n Yemi Osinbajo sàgbákò ikú ójijì nínú ìjàmbá alùpùpù lọ́jọ́ Ẹtì.
Ali Gómìnà, tó jẹ́ ọlọ́pàá rìpẹ́tọ̀ gbẹ́mì ín mì nínú ìjàmbá náà tó ṣẹlẹ̀ lọ́nà pápákọ̀ òfurufú Nnamdi Azikiwe nílùú Abuja.
Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ tí olùdámọ̀ràn ìgbákejì Ààrẹ lórí ọ̀rọ̀ ìròyìn, Laolu Akande sọ, Gómìnà wà lára àwọn ẹ̀ṣọ tó ń sin ìgbákejì Ààrẹ lọ nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ burúkú náà ṣẹlẹ̀.
Ọ̀gbẹ́ni Akande ṣàlàyé pé ìgbákejì Ààrẹ ti wọ́gilé ìrìn-àjò tó fẹ́ rìn náà lẹ́yìn ikú ọlọ́pàá ọ̀ún tó jẹ́ ẹni ọdún mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n.
Ọ̀jọ̀gbọ́n Osinbajo sàpèjúwe olóògbé náà gẹ́gẹ́ bí ẹni tó jára mọ́ iṣẹ́, tó ṣì ṣe é fi ọkàn tán .
Gómìnà fi ìyàwó àtàwọn ọmọ sílẹ̀ lọ, olùdámọ̀ràn ìgbákejì Ààrẹ gbàdúrà pé kí Elédùwà tẹ ẹ si afẹ́fẹ́ rere.
Fẹ́mi Akínṣọlá
iroyinowuro
Àwọn ọmọ Nàìjíríà lórí ojú òpó ìkànsíraẹni Twitter ti dásí ọ̀rọ̀ láàrin Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ekiti, Kayode Fayemi àti àwọn ọba ní ìpínlẹ̀ náà.
Èyí kò sẹ́yìn lẹ́tà tó jáde lórí ẹ̀rọ ayélujára níbi tí Aláàfin Ọ̀yọ́, Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi Kẹta ti kìlọ̀ fún gómìnà ìpínlẹ̀ Ekiti láti ṣọ́ra ṣe, ki o si tẹlẹ jẹjẹ.
Ìròyìn ohun jáde pé, Gómìnà Fayemi ni wọ́n ló fi ìwé wítẹnuùrẹ ránṣẹ́ sí àwọn ọba mérìndínlógún ní ìpínlẹ̀ nítorí wọ́n kọ ọ̀rọ̀ sí òun lẹ́nu.
Fayẹmi ni wọ́n ló sọ pé àwọn ọba náà kọ̀ láti wá si ìpàdé àwọn lọ́balọ́ba àti Ìjọba láti Oṣù Kẹjọ, ọdún 2019 nítorí náà, kí wọ́n sọ ìdí tí wọ́n fi gbé irú ìgbésẹ̀ bẹ́ẹ̀.
Àmọ́ Aláàfin nínú lẹ́tà tí wọ́n ló kọ sí Fayẹmi sọ wí pé, àgbáríjọpọ̀ àwọn ọba ní ilẹ̀ Oòduà (Yorùbá) ló fọwọ́sowọ́pọ̀ fi ìkìlọ̀ náà ránṣẹ́ sí gómìnà náà, láti máṣe fi orí adé tẹlẹ̀ ní ìpínlẹ̀ rẹ̀.
Aláàfin ní inú àwọn ọba náà kò dùn nítorí pé Gómìnà Fayemi fi ọba tó kéré ní ipò jẹ adarí ẹgbẹ́ àwọn lọ́balọ́ba nípìńlẹ̀ náà, Ìdí sì nìyí tí wọ́n ṣe gbé ìgbésẹ̀ tí wọ́n gbé.
Àmọ́ àwọn ènìyàn to fèsì lórí Twitter sí lẹta náà sọ wí pé, ohun tí Aláàfin ń sọ yìí ló ń kìlọ̀ fún Fayemi wí pé, ilẹ̀ Oòduà (Yorùbá) kìí ṣẹ̀ ìpínlẹ̀ Kano tí gómìnà ti ń yọ Emir, tí yóó sì le kúrò ní ìlú nígbà tó bá wù ú.
Bẹ́ẹ̀ ni àwọn míràn sọ wí pé, ìbẹ̀rù bojo mú àwọn ará Èkìtì nítorí Fayemi fẹ́ yọ Èwí ti ìlú Ado-Ekiti, Oba Rufus Adejugbe àti àwọn ọba mọ́kànlá míràn, tó ń fapá jánú sí gómìnà ìpínlẹ̀ náà.
Fẹ́mi Akínṣọlá
Òhun tí Ọlọ́run ṣe fúnmi ju n tó tọ́ sí mi lọ— Ọbasanjọ
Olóyè Ọbasanjọ, gẹ́gẹ́ bí ara ètò fún ayẹyẹ ọjọ́ ìbí ọdún kẹtàlélọ́gọ́rin rẹ̀ léwájú àwọn èèkàn lọ síbi àpèjẹ pàtàkì kan fún àwọn àlejò gbogbo.
Olóyè Ọbasanjọ pé ẹni ọdún mẹtàlélọ́gọ́rin ní ọjọ́ karùn- ún oṣù kẹta ọdún 2020.
Òdú ni Olóyè Ọbasanjọ lẹ́ka òṣèlú nílẹ̀ Nàìjíríà àti lágbàáyé èyí ló sì sọ ilé rẹ di ibùdó àti gba ìmọ̀ràn fún olúkúlùkù àwọn èèkàn àti aṣíwájú ìlú gbogbo káàkiri orílẹ̀-èdè àgbáyé.
Olóyè Ọbasanjọ jẹ́ atàpátadìde tí Èdùwà fún láàyè láti darapọ̀ mọ́ iléeṣẹ́ ọmọogun Nàìjíríà. Kẹ̀rẹ̀kẹ̀rẹ̀ ó di Ọ̀gágun àgbà, ó di olórí ìṣèjọba ológun lọ́dún 1976. Òun sì ni olórí ológun àkọ́kọ́ nílẹ̀ Áfírìkà tí yóó fínúfíndọ̀ gbé Ìjọba sílẹ fún alágbádá lọ́dún 1979.
Bàbá, gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ṣe máa ń pèé, bọ́sí agbo òṣèlú lọ́dún 1998 lẹ́yìn tó ti ọgbà ẹ̀wọ̀n tí Ìjọba ológun lábẹ́ Ọ̀gágun Sani Abacha rán an lọ, dé.
Lọ́dún 1999 ni Ọbasanjọ di Ààrẹ alágbádá kejì lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, kí àwọn ọmọ Nàìjíríà tó tún yàn án sí ipò náà fún sáà kejì lọ́dún 2003.
Fẹ́mi Akínṣọlá
Gómìnà Kaduna, El-Rufai fi ipò kejì dá Sanusi lọlá láàrin ọjọ́ méjì
Ọ̀rọ̀ Sanusi ti fẹ́ jọ ẹni a tì sígbó tó bára rẹ̀ lójú ọ̀nà. A pète pèrò ká dọwọ́ ẹ délẹ̀, pípele ló tún ń pele é síi. Emir ìlú Kano tẹ́lẹ̀, lamido Sanusi tún ti gba oyè mìíràn lẹ́yìn tí Ìjọba Gómìnà Abdullahi Ganduje rọ̀ ọ́ lóyè lọ́jọ́ Ajé.
Lọ́jọ́ Ìṣẹ́gun ni Gómìnà ìpínlẹ̀ Kaduna, Mallam Nasir El-Rufai yàn án gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn àjọ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ káràkátà ní ìpínlẹ̀ Kaduna,(KADIPA).
Lónìí Ọjọ́rú. ọjọ́ Kọkànlá oṣù kẹta ni Gómìnà El-Rufai tún fún Sanusi ní ipò míì.
Olùdámọ̀ràn Gómìnà lórí ọ̀rọ̀ ìròyìn, Ọ̀gbẹ́ni Muyiwa Adekeye ṣàlàyé pé Sanusi ti di alákòóso ìgbìmọ̀ aláṣẹ Fásitì ìpínlẹ̀ Kaduna.
Sanusi rọ́pò Oba Alayé, Malam Tagwai Sambo tó ti wà nípò náà láti ọdún 2005.
Adekeye ṣàlàyé pé Gómìnà El-Rufai fún Sanusi ní ipò ọ̀hún nítorí ipa tó ti kó lórí ètò ẹ̀kọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Gómìnà El-Rufai dúpẹ́ lọ́wọ́ Malam Sambo fún bí ó ti gbà pé kí Sanusi di alákòóso ìgbìmọ̀ aláṣẹ Fásitì ìpínlẹ̀ Kaduna tuntun ọ̀hún.
Gómìnà ìpínlẹ̀ Kaduna ti yan Mahammadu Sanusi kejì gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn àjọ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ káràkátà ní ìpínlẹ̀ Kaduna,(KADIPA).
Nínú àtẹ̀jáde tí wọ́n fi léde ni wọ́n ti sipe wọn fẹ fi eyi ṣe atunto ẹka to n risi idagbasoke ọrọ aje ni ipinlẹ naa.
Wọ́n fikún un pé àwọn gbé ìgbésẹ̀ náà nítorí wọ́n mọ pé ìpínlẹ̀ Kaduna yóó rí ohun ribiribi kọ́ lára ọgbọ́n tí Sanusi ní àti òye rẹ̀ nípa ètò ọrọ̀ ajé.
Fẹ́mi Akínṣọlá
Adi Bayero di Emir Kano
Ìdààmú ilé ọlá kan kìí rọ̀, ko ko ko níí le. Ní báyìí Ìgbìmọ̀ ìsàkóso Ìjọba ìpínlẹ̀ Kano ti rọ Emir Sanusi lóyè ní ọjọ́ Ajé, ọjọ́ kẹsàn án Oṣù kẹta ọdún 2020.
. Ó ti tó ọjọ́ mẹ́ta kan tí gbún-gbùn-gbún ti ń wáyé láàrin gómìnà ìpínlẹ̀ Kano, Abdullahi Umar Ganduje àti Ẹmia Lamido Sanusi.
Akọ̀wé Ìjọba ìpínlẹ̀ Kano nínú àtẹ̀jáde kan ṣàlàyé pé ìgbìmọ̀ ìṣèjọba ìpínlẹ̀ náà yọ ọ́ lóyè lórí ẹ̀sùn pé ó ń tako àṣẹ tí gómìnà ìpínlẹ̀ náà ń pa.
Bákan náà ló ní lára àwọn ìwà títàpá sófin àti àṣẹ náà ni bí ó ṣe kọ láti farahàn láwọn ìpàdé àti ètò tí Ìjọba ìpínlẹ̀ náà bá gbé kalẹ̀ láìsí àwíjàre tó yanrantí.
Ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni Mallam Sanusi ti tako àwọn àgbékalẹ̀ òfin tó de oyè jíjẹ ní ìpínlẹ̀ náà eléyìí tó ní yóó ba iyì ìlú Kano jẹ́ bí wọn kò bá mójútó o.
Ìjọba ìpínlẹ̀ Kano ní àwọn gbé ìgbésẹ̀ láti yọ Sanusi nípò Ẹmia ìlú Kano láti dáàbò bo àṣà, ìṣẹ̀ṣe àti ẹ̀sìn tí ó mú iyì bá ìlú Kano.
Bí a kò bá gbàgbé, o dà bíìgbà tí ìtàn fẹ tún raarẹ kọ ní o, torí pé ìgbà kejì nìyí tí irúfẹ́ ìrọninípò bẹ́ẹ̀ yóó wáyé nínú ẹbí i Ẹmia yìí. Àkọ́kọ́ ni fànfà tó wáyé ní ọdún 1963 láàrin Sa Muhammadu Sanusi II kejì àti Ahmadu Bello , tí àwọn méjéèjì ti sílẹ̀ bora báyìí.
Gómìnà Ganduje ti ìpínlẹ̀ Kano wá ké sí àwọn èèyàn Ìpínlẹ̀ náà láti fọkànbalẹ̀ kí wọ́n sì máa bá iṣẹ́ òòjọ́ wọn lọ àti pé láìpẹ́ ni wọn yóó yan Ẹmia tuntun.
Bákan náà ní ìròyìn míì n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé wọ́n tí yàn Aminu Ado Bayero rọ́pọ̀ Lamido Sanusi gẹ́gẹ́ bí Emir tuntun ìlú kano.
Fẹ́mi Akínṣọlá