Àṣà Oòduà

Tag: Ede Oodua

  • Ó dìgbà Kehinde Ayoola, Makinde, PDP, APC, ALGON ,ṣe ìdárò akọni

    Ó dìgbà Kehinde Ayoola, Makinde, PDP, APC, ALGON ,ṣe ìdárò akọni

    Bá a kú làá dère, èèyàn kò sunwọ̀n láàyè.Gómìnà Ṣèyí Mákindé ti sàpèjúwe ọ̀kan lára àwọn Kọmíṣọ́nnà rẹ̀, Kẹhinde Ayọọla tó papòdà ní Ọjọ́bọ, ọjọ́ kẹrìnlá oṣù karùn ún ọdún 2020 bí ọ̀rẹ́ tòótọ síi. Kẹhinde Ayọọla ló jáde láyé lẹ́yìn àìsàn ráńpẹ́.

    Gbínrín gbínrín ni gbogbo ọ́fíìsì kan ní ìpínlẹ̀ náà,ti nǹkan sì dákẹ́ tójú gbogbo sì fàro ni ìdárò ikú rẹ̀.
    Gómìnà ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ti sàpèjúwe ikú Kọmíṣọ́nnà náà bíi àjálù ńlá tó báni lójijì.
    Ó ní ó jẹ́ ìbànújẹ́ ńlá fún òun nítorí pé ọrẹ ni olóògbé náà jẹ́ sí òun.

    Gómìnà Mákindé ní ọdún 2002 l’òun àti olóògbé Kẹhinde Ayọọla pàdé, tí ó sì jẹ́ Olóòtọ́ àti olùfọkànṣìn èèyàn.

    Gómìnà Mákindé nìkan kọ ló dárò Kọmíṣọ́nnà fọ́rọ̀ àyíká àtọ̀hún àlùmọ́ọ́nì ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ náà, Ẹgbẹ́ òṣèlú PDP àti APC pẹ̀lú kò gbẹ́yìn.

    Nínú ọ̀rọ̀ ìbánikẹ́dùn tirẹ̀, ẹgbẹ́ òṣèlú PDP nínú àtẹjáde kan tí wọ́n fi síta èyí tí agbẹnusọ rẹ̀, Akeem Ọlatunji fọwọ́sí sàpèjúwe Ayọọla gẹ́gẹ́ bí akínkanjú ọmọogun tó sì tún jẹ́ ẹlẹ́yinjú àánú nígbà ayé rẹ̀.

    Ní tirẹ̀, ẹgbẹ́ òṣèlú APC sàpèjúwe ikú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi àjálù ńlá fún gbogbo olùgbé ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

    Bákan náà ni ẹgbẹ́ àwọn Alága Ìjọba ìbílẹ̀, ALGON ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ pẹ̀lú sọ̀rọ̀, tí wọ́n sì wòye pé, lójú tàwọn , olóògbé Kẹhinde Ayọọla nìkan làwọn rí gẹ́gẹ́ bíi ọlọpọlọ pípé tí àwọn rí tọ́kasí ní ìṣèjọba Gómìnà Ṣèyí Mákindé.

    Kọmíṣọ́nnà fọ́rọ̀ àyíká àtohun àlùmọ́ọ́ní ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Kẹhinde Ayọọla dákẹ́ sí iléèwòsàn aládàáni kan lágbègbè Iyaganku ni ìlú Ìbàdàn, gẹ́gẹ́ bí àwọn ìwé Ìròyìn abẹ́lé ṣe sọ.

    Títí di bí a ṣe ń kó Ìròyìn yìí jọ, kò tíì sí ẹni leè sọ ní pàtó ohun tó ṣokùnfà ikú rẹ̀, ṣùgbọ́n ohun tí a gbọ́ ni pé, òun fúnra rẹ̀ ló wa ọkọ̀ lọ sí iléèwòsàn náà ní ọ̀sẹ̀ méjì sẹ́yìn fún àyẹ̀wò ìlera rẹ̀ tí wọ́n sì dáa dúró láti sinmi. Láti ìgbà náà wá ni a gbọ́ pé ó ti wà níbẹ̀ kí ó tó dágbére fáyé lọ́jọ́bọ.

    Fẹ́mi Akínṣọlá

  • Ewì Toni: Ìwà rere

    *Ìwà rere*
    Iléere ní ẹ̀ṣọ́ nínú
    Ìwà’bàjé ní jẹ́ k’ọ́mọ o j’ìyà
    Ẹwúrẹ́ ya aláìgboràn
    Àgùntàn jẹ́ oníwàpẹ̀lẹ́
    Adígbánnákú ṣẹ̀yìn gákangàkan

    Iléere ní ẹ̀ṣọ́ nínú
    Ìwà rere lẹ̀sọ́ ènìyàn
    Ìwà rere ni òbí ní,
    tí wọ́n fi ń ǹpé ní òbí rere
    Òbí rere ló le kọ́mọ ní’wà rere
    Òbí rere ní fi ìwà rere kọ́ni

    Ìwà rere kọjá ẹ̀sìn
    Ẹ̀sìn bá ìwà rere láyé ni
    Kíì ṣe ẹ̀sìn ní kọ́ni níwà rere
    Ìwà rere ni ẹ̀sọ́ ènìyàn

    Ìpáǹle kìí ṣe ìwà tó tọ́
    Àigbọ̀ràn kìí ṣè’wà rere
    Agbójúlógun firarẹ̀ fóṣì ta
    Ká-tẹ-pá mọ́ ‘ṣẹ́ ohun pẹ̀lú ìwà
    Ojúkòkòrò kìí ṣèwà ire
    Ìwà rere dántọ́, ó tayọ, ó yàtọ̀,
    Ìwà rere ní àpọ́nlé
    Óń buyì kún ní
    Óń fi ni hàn lọ́nà tó gún
    Óń kóni yọ nínú ewu

    Ká tọ́ jú ìwà to pé, tó tọ́
    Gbogbo èèyàn ló dá ọmọluàbí mọ̀
    Èéfín nìwà
    Ìwà kò ́ṣèe kó pamọ́ sínú ǹkankan
    Ìwà kò ṣeé bò mọ́lẹ̀ bí èbù iṣu
    Ìwà ma ń ru sókè láìrò

    Tọ́jú ìwà rẹ ọ̀rẹ́ mìi
    Kí tẹrú tọmọ lè pọ́n ọ lé
    Ìwà rere ǹgbèni débi ayọ̀
    Ẹní bá níwà ní jọlá, ẹní bá níwà níí jọlà
    Ẹníbà níwà ní jère ire
    Tọ́jú ìwà rẹ ọ̀rẹ́ mìi
    Ìwà rere lẹ̀ṣọ́ ènìyàn.

    *Ẹdaọtọ Agbeniyi*
    Lagos, Nigeria.

  • Èeyàn 239 míràn ni àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà

    Èeyàn 239 míràn ni àrùn Covid-19 lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà

    À fi kí Ọlọ́run sàánú wa lórí àjàkálẹ̀ àrùn apinni léèmí kòrónáfairọ̀ọ̀sì yìí tó ń gbomi lójú t’olórí t’ẹlẹ́mù, bí Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí tún kéde àwọn ènìyàn tuntun tó ṣẹ̀ṣẹ̀ kó àrùn apinni léèmí kòrónáfairọ̀ọ̀sì.
    Ní báyìí, ènìyàn ẹgbẹ̀rún mẹ́rin lé ni ọ̀kànléláàdọ́jọ (4151) ló ti ní àrùn náà ní Nàìjíría.

    Àjọ tó ń gbógun ti àjàkálẹ̀ àrùn lọ́rílẹ̀-èdè Nàìjíríà (NCDC) kéde lórí àtẹjísẹ́ wọ́n lálẹ́ ọjọ́ sátide ló fi ìkéde náà síta.

    Gẹ̀gẹ́ bí àjọ náà ṣe sọ, ẹ̀nìyàn mẹ́tàdínlọ́gọ́rùn-ún (97) ló lùgbàdì arùn náà ni ìpínlẹ̀ Èkó, mẹ́rìnlélógójì (44) ni Bauchi, mọ́kàndínlọ́gbọ̀n (29) ní Kano àti mọ́kàndílógún (19) ní Katsina.

    Ìpínlẹ̀ Borno ní mẹ́tàdínlógun (17), Abuja ,ènìyàn méje (7), Kwara mẹ́fà (6), Ọ̀yọ́ márùn-ún (5) nígbà tí Sokoto àti Adamawa ní ènìyàn mẹ́ta-mẹ́ta.

    Kebbi, Ogun àti Plateau ní ènìyàn méjì-méjì nígbà tí Èkìtì ní ènìyàn kan soso.

    Láti ìgbà ti àrùn náà ti bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kẹtàdílọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2020, ni ó tí tàn kálẹ̀ sí ìpínlẹ̀ mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n àti Abuja báyìí.

    Ìpínlẹ̀ Èkó náà sì ni ìpínlẹ̀ tó ní ènìyàn tó pọ̀ jù nítórí ibẹ̀ ni a ti rí ẹni àkọ́kọ́, ènìyàn tó lé ní ẹgbẹ̀run kan ààbọ ló ti ní àrùn náà ní ìpínlẹ̀ Èkó, Ìpínlẹ̀ Kano ló tèlé, pẹ̀lú ènìyàn ọgọ́rùn márùn lé mẹ́rìndinlọ́gọ́rin, lẹ́yìn náà ni Àbújá tí òǹkà fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ènìyàn ọ̀ọ́dúnrún lé mẹ́tàlélógójì ló ti lùgbàdi àrùn ajániláyà pàtì méèmí ẹni lọ ọ̀hún.

    Fẹ́mi Akínṣọlá

  • Kofi 19 dẹ́yẹ sí ìpínlẹ̀ Kogi àti Cross River –Osagie

    Kofi 19 dẹ́yẹ sí ìpínlẹ̀ Kogi àti Cross River –Osagie

    Àwámárídìí ni iṣẹ́ Elédùwà, ṣùgbọ́n ọmọ èèyàn lọ́pọ̀ ìgbà má a ń fẹ́ tú fín ìn ìdí i kóòkò láti mọ kín gán án ní ń gbénú-un rédíò fọhùn. Bí kò bá wa rí bẹ́ẹ̀, kín ló mú kí Ìjọba àpapọ̀ ó máa dábàá àti bẹ ìpínlẹ̀ Kogi àti rivers wò látàrí pé Kofi 19 ṣá fún wọn.
    Mínísítà ètò ìlera ní Nàìjíríà, Dókítà Osagie Ehanire sọ pé Ìjọba yóó ṣe ìwádìí ohun tó fàá gan an tí ìpínlẹ̀ Kogi àti Cross River kò fi tíì ní àkọsílẹ̀ àrùn apinni léèmí coronavirus.

    Dókítà Osagie ṣàlàyé àwọn èèyàn tí Ìjọba kọ́kọ́ rán lọ sí ìpínlẹ̀ Kogi kùnà nítorí èdè-àì-yedè tó ṣẹlẹ̀ láàrin àwọn èèyàn náà àti Ìjọba ìpínlẹ̀ Kogi.

    Mínísítà ní ìgbésẹ̀ tí Ìjọba yóó gbé náà ni láti sàbẹ̀wò sí àwọn ìpínlẹ̀ padà.

    Ìpínlẹ̀ mẹ́rìnlélógójì pẹ̀lú olú ìlú Nàìjíríà, Àbújá ní Kofi 19 ti wọ́ pọ̀ pẹ̀lú ohun tí a rí gbọ́ lọ́dọ̀ ọ wọn lọ́wọ́ yìí.
    Dókítà Osagie ní ọ̀sẹ̀ tí ó ń bọ̀ yìí náà ni Ìjọba yóó rán àwọn sí ìpínlẹ̀ Cross River àti Kogi láti ṣiṣẹ́ ìwádìí náà.

    Fẹ́mi Akínṣọlá

  • Ènìyàn 148 míràn lárùn Covid-19 ní Nàìjíríà–Àjọ NCDC

    Ènìyàn 148 míràn lárùn Covid-19 ní Nàìjíríà–Àjọ NCDC

    Ó ti pé ẹgbẹ̀rún mẹ́ta àti márùndínládọ́jọ èèyan tó ti ní àrùn apinni léèmí yìí ní Nàìjíríà. Ìpínlẹ̀ Èkó ló ṣì ń léwájú.
    Ní bí a ṣe ń kó ìròyìn yìí jọ. Iye àwọn tí àyẹwò ti fihàn pé wọ́n lárùn apinni léèmí coronavirus lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti tó ẹgbẹ̀rún mẹ́ta ó dín àádọ́ta èèyàn báyìí.

    Àjọ NCDC ló ṣàlàyé ẹ̀kúnrẹ́tẹ́ èyí nínú ìkéde alálàálẹ̀ tí wọ́n máa ń ṣe láti sọ ibi tí iṣẹ́ dé dúró lórí ọ̀rọ̀ àjàkálẹ̀ àrùn apinni léèmí Kofi 19 lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.

    Ìpínlẹ̀ Èkó ló ń léwájú lókè téńté àtẹ. Àwọn onímọ ètò ìlera kò sawun òótọ́ ọ̀rọ̀ náà pé, ó ṣeéṣe kó jẹ́ pé nítorí pé ìpínlẹ̀ Èkó ni ètò àyẹ̀wò rẹ̀ pọ̀jù lọ, ló fa èyí, bákan náà ni Ìpínlẹ Kano náà ti gòkè tẹ̀le pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ ètò àyẹ̀wò níbẹ̀ lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ awuyewuye tó wọ tọ ikú ọ̀wọọwọ̀ọ́ àti àìsí ìtọ́jú àti amójútó tó péye fún àjàkálẹ̀ àrùn ajániláyà pàtì méèmí ẹni lọ ọ̀hún tó mú ibùdó síbẹ̀ .

    Fẹ́mi Akínṣọlá

  • Ẹ wọ ìbòmú tàbí kí ẹ rugi oyin – Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá

    Ẹ wọ ìbòmú tàbí kí ẹ rugi oyin – Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá

    Ọlọ́pàá èwo n tèpè ni àṣà tó gbayé kan tẹ́lẹ̀ , ṣùgbọ́n ní àsìkò kòró yìí, ó dà bí ẹni pé wọ́n ti sún ilé iṣẹ́ ọ̀hún kan ògiri báyìí bí ó tí n ṣọ̀rọ̀ lókè ohùn látẹnu Kọmíṣọ́nnà ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Ògùn pẹ̀lú kìlọ̀ pé ẹnikẹ́ni tí kò bá wọ ìbòmú yóó dèrò àgọ́ wọn.

    Iléeṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ náà ní ó yani lẹ́nu pé ọ̀pọ̀ olùgbé ìpínlẹ̀ ọ̀hún ni kò kọbi ara sí wíwọ ìbòmú lásìkò tí wọ́n bá jáde sí ìgboro.

    Nínú àtẹjáde tí alukoro ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ Ògùn, Abimbola Oyeyemi fi léde, ó ní púpọ̀ àwọn awakọ̀ ló má a ń kó èrò tó pọ̀ ju ìlànà tí ìjọba gbé kalẹ̀ nípa títakété síra ẹni.

    Kọmíṣọ́nnà ọ̀hún wá rọ àwọn olùgbé ìpínlẹ̀ náà láti tẹ̀lé gbogbo Ìlànà tí àwọn elétò ìlera gbé kalẹ̀, papà á jùlọ lílo ìbòmù, bí bẹ́ẹ̀ kọ́, ẹnikẹ́ni tí ọwọ́ bá tẹ̀ yóó rugi oyin.

    Fẹ́mi Akínṣọlá

  • Kòrónáfairọ̀ọ̀sì kò dí ìgbáradì ètò ìdìbó ìpínlẹ Edo àti Òǹdó lọ́wọ́–INEC

    Ó dà bí ẹni pé ń tí ń ṣe Lébáńdé kò s’ọmọ rẹ o, Lébáńdé ń sunkún ọmú, ìyá rẹ ń sunkún ebi, ló díá fún bí àjọ elétò ìdìbò Nàìjíríà ti kéde pé àjàkálẹ̀ àrùn apinni léèmí coronavirus kò dí àwọn lọ́wọ́ rárá láti múra sílẹ̀ de àṣeyọrí ètò ìdìbò ní ìpínlẹ̀ Òǹdó àti Ẹdó.

    Wọ́n ní kò sí ayípadà kankan lórí àwọn ìgbésẹ̀ tó yẹ ní gbígbé láti ṣètò ìdìbò gómìnà àti àwọn ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin ní àwọn ìpínlẹ̀ méjéèjì náà..

    Ìpínlẹ̀ Edó wà ní Gúúsù Gúúsù Nàìjíríà nígbà tí ìpínlẹ̀ Òǹdó wà ní ìwọ̀ oòrùn Gúúsù Orílẹ̀ yìí.

  • Aye̩ye̩ o̩jó̩ò̩bí Sikiru Lemon

    Aye̩ye̩ o̩jó̩ò̩bí Sikiru Lemon
    Bí a bá dájó̩, o̩jó̩, á pé, bí a dósù, osù á kò. Gbogbo o̩jó̩ ko̩kàndínló̩gbò̩n, osù ké̩rin o̩dún ni o̩jó̩ò̩bí Alhaji Sikiru Lemon.


    Yorùbá bò̩,wó̩n ní “àìbá wo̩n sí níbè̩ ni àìbá wo̩n dá síi”. Ìwé ÌRÒYÌN ÒWÚRÒ darapò̩ mó̩ àwo̩n e̩bí, ò̩ré̩, ojúlùmò̩ àti olólùfé̩ láti sàjo̩yò̩ o̩jó̩ òní pè̩lú ò̩ré̩ wa Sikiru Lemon.

    Àkàlàmò̩gbò kò ní saláì le̩gbè̩rún o̩dún láyé. È̩mí re̩ á se ò̩pò̩lo̩pò̩ o̩dún lókè eèpè̩ nínú o̩lá, iyì, è̩ye̩ àti aláfíà pè̩lú gbogbo olólùfé̩.
    Igba o̩dún, o̩dún kan

  • Olò̩tè̩ èmi àti Aláàfin máa fojú ba ilé-e̩jó̩ – Wasiu Ayinde

    Gbajugbaja olorin fuji ti ina orin re si n jo lowo bayii ni o ti fa ibinu yo nigba ti won fesun kan an pe, o ni asepo pelu okan ninu awon olori Alaafin ti ilu Oya, Oba Lamide Adeyemi 111.


    Wasiu ayinde ni lati igba ti oun ti di Mayegun ile Yoruba ni awon ota ti n gbogun, won n wa gbogbo ona lati ba oun loruko je, paapaa julo lodo eni to mu oun bi omo, iyen “Iku baba yeye” Alaafin Oyo.


    O ni oun to je omo Yoruba gidi to mo ofin to si tun mo eewo. Kin ni oun fe wa de odo olori Badirat Ajoke? O ni pelu bi obinrin tile ti po to laye yii.


    Wasiu Ayinde ni oun ko le fi oju oloore gungi.
    K1 De Ultimate ni iwadii to gbopan ti n lo lowo lati fi oju asebi han. O ni oun si se ileri pe elese ko ni lo lai je iya nitori pe ile-ejo ni awon maa gba lo ti eni ibi naa si maa ko eri re jade.


    Ogbeni Kunle Rasheed to je okan ninu awon alukoro Alhaji Wasiu Ayinde lo fi ise naa je faraye.

  • Maryam Sanda ṣì wà lẹ́wọ̀n, Buhari kò dáa sílẹ̀.

    Iléeṣẹ́ Ààrẹ ló sọ pé Ìròyìn tó ń jà rànyìnrànyìn kiri pé Ààrẹ Muhammadu Buhari tí darí jin arábìnrin náà kìí ṣe òtítọ́ rárá.Ki àwọn èèyàn kọtí ọ̀gbọin sí i.
    Ní oṣù kínní ọdún yìí ni ilé ẹjọ́ dá arábìnrin Maryam Sanda lẹ́bi ikú pé ó jẹ̀bi ẹ̀sùn gígún ọkọ rẹ̀ pa tí wọ́n fi kàn án.

    Amúgbálẹ́ẹ̀gbẹ́ fún Ààrẹ Buhari lórí ọ̀rọ̀ Ìròyìn ayélujára, Bashir Ahmad ló fi síta lójú òpó twitter rẹ̀ pé, ara ọ̀nà láti ba orúkọ rere tí Ààrẹ ti ní lórí ètò ìdáríjì fáwọn ẹlẹ́wọ́n tó wáyé láìpẹ́ yìí lọ́nà àti mú àdínkù bá àwọn ọgbà ẹ̀wọ̀n tó kún fọ́fọ́ lórílẹ̀-èdè yìí.

    Fẹ́mi Akínṣọlá