Àṣà Oòduà, Asa Ibile Oòduà. Oòduà (Yoruba) je okan ninu awon eya ti o laju ju lode aye yi. Lati igba ti alaye ti daye ni won ti ni eto ati ilana to kun nipa ohun gbogbo ti won nse ni igbesi ayee won.
Leyin ayeye ojo ibi odun metadinlogorin (77) Oba Lamidi Olayiwola Atanda Adeyemi III to waye laipe yii, awon ojongbon tun ti pawopo fi oye Dokita da Alaafin Oyo lola.
Ayeye yii lo waye l’Ojoru to koja yii nibi won ti n se ikojade awon omo akekoo gboye ile iwe Ifafiti Afe Babalola to kale si Ado-Ekiti. Iru ayeye yii ni yoo je eleeketa iru e ti o waye lati igba ti won ti fi ile iwe giga naa lole lodun 2009.
Lara awon eniyan ti won da lola lojo naa ni olori ijo Aguda eka ti ipinle Sokoto, Bisoobu Mathew Kukah, Kofeso Attahiru Jega to je alaga egbe INEC tele ati onidajo-feyinti Emmanuel Ayoola Babalola.
Gege bi alaga igbimo oludari ile iwe naa, Ojogbon Iyorwuese Hagher se so, o ni awon eniyan ti awon dalola yii lo je awon ti won ti kopa ribiribi ninu idagbasoke igbe aye awon eniyan awujo. Eleyii to se apejuwe won gege bi awon eni iyi ateye.
Alaafin nikan o darin, die lara awon ayaba ati igbimo Oyomesi koworin pelu oba to je nikete ti Gbadegesin Ladigbolu II goke aja. Koda, won tun ya foto pelu awon oloye nigba ti won pada saafin baba ti mbe lode Oyo.
Akoni-moogba egbe agbaboolu Naijiria, Sunday Oliseh ni won ti gbe digbadigba lo si ilu Belgium bayii fun itoju. Ajo ti n dari ere boolu Naijiria, The Nigeria Football Federation lo so eleyii di mimo loju opo won [@thenff] eleyii to kale sori Twitter.
Ojobo ose to koja yii ni won fi baalu funfun nla gbe Oliseh jade niluu Potakootu lo siluu Belgium nibi won ti n toju re.
Lojo Oru ose to koja ni Emmanuel
Emenike, okan lara awon egbe agbaboolu Super Eagles kede lori ero ayelujara wi pe akitiyan oun ti pari pelu egbe agbaboolu naa.
Eleyii ti Oliseh so wi pe o je iyalenu ati ohun to soro lati gbagbo. E maa gbagbe pe, Vincent Enyeama naa kede ifeyinti re laipe yii ninu egbe Super Eagles.
Titi ti a fi se akojopo iroyin yii, a ko le so pato orisii aisan to n se Oliseh, eni ti itoju re si n tesiwaju niluu Belgium.
Nibayii, won ti kede ojo ti won yoo pari ejo, eleyii ti o je asekagba, to wa laaarin Senato Rasheed Adewolu Ladoja ati Gomina ipinle Oyo, Senato Abiola Ajimobi eleyii to da lori eto idibo gomina to waye ninu osu kerin odun yii.
Ladoja lo gbe Gomina Abiola Ajimobi lo siwaju ile ejo kotemilorun tiribuna pelu esun wi pe magomago lo kun inu eto idibo to gbe Ajimobi wole gege bi gomina ipinle naa.
Leyin akojopo iwadii ati atotonu awon igun mejeeji ti oro naa kan, Aliyu Maiyaki to je adari igbimo tiribuna naa ti kede ojo ketadinlogbon osu kewaa odun yii (27/1015, ojo Tusde) gege bi ojo ti ejo naa yoo kase nile patapata.
Ninu eto idibo to waye losu kerin odun 2015, Gomina Ajimobi ti egbe oselu APC ni ajo INEC kede wi pe o bori pelu iye ibo 327 320. Nigba ti Ladoja ti egbe oselu Accord gbenu le e pelu iye ibo 254 520.
Eto idibo yii lo so Ajimobi di gomina akoko ti yoo wole fun igba keji si ipo gomina ni ipinle Oyo.
Ti e ko ba gbagbe, lojo kinni osu kokanla odun 2006. Ile ejo da Ladoja lare, o si paalase wi pe ki won da Ladoja pada si ipo re gege bi gomina leyin igba ti awon omo ile igbimo kan pawopo lati yo lona ti ko ye gege bi gomina ipinle Oyo nigba naa.
Eleyii fi han wi pe igba akoko ko ni yii ti Ladoja, eni odun mokanlelogorin (71), yoo ma gba ijoba pada nile ejo. Nje Ladoja yoo tun ri eleyii se loteyii?
Ile ejo Majisireeti ti n jokoo niluu Ibadan ti ran Ogbeni Sunday Jimoh lewon bayii leyin igba to fi ehin ja ori oyan arabirin Meseheno Asukwo niluu Ibadan. Ni nnkan bi ago mejo ale Ojoru to ko ja yii (21/10/15) ni Sunday, eni odun mokandinlogun (19) lo je igbadun ara re ni ile asewo kan to wa ni agbegbe Ekotedo niluu Ibadan. Gege bi iwadii Iroyin Owuro, igba ti Sunday je dodo omoge tan, ko di wi pe ko sanwo asewo lo ba bere si ni so sitoori repete fun Meseheno.
Meseheno omo yibo ba fabinu yo. Bee lo n pariwo pelu adamodi geesi ati ede yibo wi pe ki Sunday o sanwo oja to ra ni kiakia. Meseheno ti inagije re n je Angel ba gbinyanju lati towo bo inu apo Sunday nigba to ko ti o dalohun boro. Ibi ija ti gbe bere ni yii, ti Sunday n fi gbogbo ara ja bi eni jagun Kiriji.
Nibi ija yii lo ti fehin ja ori oyan Angel omo pupa roboto, to si tun fehin kola gomba si gbogbo oju re pata.
Awon eniyan sare gbe Angel lo si ile iwosan nigba ti won dana iya fun Sunday ko to di wi pe won fa a le awon olopaa lowo. Enikeni ko le so fun wa nipa ibi ti Sunday n gbe abi iru ise ti n se gan-an. Sugbon iwadii fi ye wa pe igba akoko ko ni yii ti omokunrin naa ti maa wa naja awon asewo.
Lojo keji ti isele yii waye, adajo agba Majisireeti, Arabirin Munirat Giwa-Babalola ti n jokoo nile ejo Majisireeti Iyaganku niluu Ibadan ti dajo ewon osu mefa (6) fun Sunday nigba ti ile ejo fidi re mule wi pe bobo naa jebi awon esun ti won fi kan an.
Won je David Mark, Amaechi ati Fasola lenu bi obi abata *Didake David Mark n ko awon eniyan lominu *Asa tuntun ti won da: “Mi o gba riba ri laye mi” – Amaechi “Gege bi gomina, mi o saini seeki ri ”- Fasola
Oniroyin: Olayemi Olatilewa
David Mark
Awon omo Naijiria ti bere si ni kominu pelu didake ti aare ile igbimo asofin agba ana, David Mark, se ko ti o soro tabi dasi awon oro to n lo nile igbimo asofin gege bi omo ile. Paapa julo, didake re ni akoko ti awon ile igbimo asofin agba n se iforowanilenuwo fun awon minisita ti Aare Buhari fi oruko won ranse.
Gege bi omo ile igbimo to ni iriri julo, opolopo awon omo Naijiria ni won reti idasi re ninu awon oro to se koko sugbon ti maanu naa ko ti o soro lati igba ti won ti gbe ile igbimo eleekejo to wa lode yii ro.
Igba marun-un otooto ni won ti dibo yan David Mark, eni odun metadinlaadorin (67), sile igbimo asofin agba Abuja. Ninu eto idibo odun 1999, 2003, 2007, 2011 ati ti 2015 to waye laipe yii, David Mark naa ni igba funfun re n leke omi lati soju Guusu Benue nile igbimo asofin ti won ti n fi aga alaso pupa jokoo.
Yato si wi pe o ni anfaani lati jawe olubori nipa jije omo ile igbimo lodun 2011, Mark to ti fi igba kan je alakoso ipinle Niger lodun 1984 si 1986 ninu isejoba ologun, tun pada jawe olubori gege bi aare ile igbimo asofin agba eleyii to jokoo laaarin 2011 si 2015. Akoko yii si fe e je igba ti okiki re kan julo ninu oselu ile Naijiria.
Opolopo awon eniyan ni won ti lero wi pe baba naa o lo sinmi nile nigba to ba pari ise re gege bi aare ile igbimo asofin agba. Sugbon ninu eto idibo odun 2015, odoodun ni sapo n ruwe ni David Mark fi oro naa se pelu bo se pada wa gege bi omo ile igbimo asofin fun igba karun-un.
David Mark ko di ipo agbara kankan mu nile igbimo asofin eleekejo iru e to wa lode yii, bakan naa ni iriri re gege bi asofin to pe ju lo nile igbimo farasin ni awon akoko tile ba pade.
Awon onwoye lagbo oselu ati awon onimo nipa irori eda eniyan gba wi pe didake ogbeni Mark le je latari bi pupo awon omo leyin re nigba kan se di ipo asaaju mu nile igbimo oteyii, nigba ti oun bi enikan to n ti je oga wa pada di omo leyin to kan an jokoo lori aga lasan lai ni irawo kankan lapa.
Lara afikun awon onwoye tun ni wi pe, o le je boya o n gbiyanju lati fi ara re si ipo owo (aponle) nipa didake ti n dake roro bi omi inu amu. Se e mo wi pe awon ijiroro lori awon abadofin ile igbimo kii waye laisi ariwo pipa mora eni, riranju mora eni, eleyii to tun maa la gidigbo lo Iawon igba mi-in. O le je awon ohun to n sa fun ni yii to fi n sebi abata takete bi eni wi pe ko bodo tan-an tabi ko je wi pe ojuti ni o je o soro.
O jo bi eni wi pe awon ara ilu gan-an ko tile kobiara si bi ogbeni David Mark ko se ki n dasi awon oro to n lo nile igbimo asofin. Sugbon ohun to pe akiyesi awon eniyan ko ju bi kamera ile ise telifisan kan se gbe aworan Mark jade nibi to pelengo si legbe kan , to si n wo bi eni wi pe ohun ti n lo ko kan-an rara. Eleyii waye nigba ti ile n da ibeere orisiirisii bo Rotimi Amaechi, okan lara awon minisita ti won fi oruko won ranse.
E jeri awon omo Naija, kete ti won foju ri Mark ni iye won so. Ti won si se bee fo fere sori ero iwiregbe Twitter nibi won ti n tu gbogbo oun to ha won lona ofun da sile. Die ni yii lara awon oro to n lo lori ayelujara nipa asofin David Mark.
Musbau Bolaji: [@Bonjila] Onworan le mi kaa si. Ohun to si maa n sele seeyan niyi nigba o ba ti pe lori imi.
Aisha: [@aisha_modibbo] Maanu naa le maa dake latari wi pe oju n ti, ko si mo bo se fe pe Bukola Saraki ni “Mr Senate President sir”.
AS Aruwa [@Musadiqz] David Mark, agbalagba ana, wa di eni ti n wo bi omode ti won gba pofupoofu re lonii. Sio.
Abu Hashim [@zvyyd] E dakun sir, oga Bukola Saraki, bi o tile je adura ibere ati ipari, e je ki David Mark naa ma se.
IG:Osi.lama: [Osi_lama] Emi ko tile kofiri baba naa rara. Se e suo wi pe David Mark mbe nile igbimo sa?
Raji Fasola
Alade: [@alade80] Ti omo ile iwe ba ti ripiiti kilaasi, ki lo tu ku ju ko ma wo bi ori eran lo.
Yato si oro David Mark ti n ja raninranin lori ero iwiregbe Twitter, awon omo Naija tun ti bere si ni dasa tuntun eleyii to jeyo latari awon idahun Raji Fasola ati Rotimi Amaechi ti won je gomina tele fun ipinle Eko ati Rivers leseese.
Rotimi Amaechi
Ni akoko ti ile igbimo asofin agba n fi oro wa Fasola lenu wo, won beere nipa milionu mejidinlogorin (N78M) to na sori ikanni adani re lori ayelujara, www.fashola.com. Fasola ni ko si owo ti oun na ni akoko oun gege bi gomina ipinle Eko eleyii ti ko gba ona to ye jade.
“Gege bi gomina, mi o saini seeki ri”- Fasola.
Iru ipade yii na jade ninu idahun Rotimi Amaechi, eni to si ni awon esun kan ti won fi ko o lorun nipa isowo ilu mokumoku. Lara awon idahun Amaechi niwaju ile igbimo asofin ni , “Emi o gba riba ri laye mi”.
“Gege bi gomina, mi o saini seeki ri”, “Mi o gba riba ri laye mi”, ti di asa nla bayii eleyii ti opolopo awon eniyan naa ti bere si ni so ohun ti awon ko se ri.
Arabirin kan ti awon ojulumo re n pe ni mama Bolu ni oun o sun mo okunrin ri laye oun. Awon omo ile iwe kan ni awon o jiwe wo ri laye awon. Nigba ti awon kan ni awon o bu tisa leyin ri. Okunrin kan ti oruko re n je Saheed, to pe ara re ni mekaliiki naa dasi oro naa,“ gege bi mekaliiki, mi o fowo kan epo enjinni oko ri laye mi”.
Itan ti a fe gbe yewo lonii ni itan Kinihun ololaaju ati eku inu igbo. Gbogbo wa la mo wi pe kinihun loba eranko. Oun naa si ni eranko to lagbara ju lo ninu igbo nitori wi pe kosi eranko ti kinihun ko le pa je.
Lojo kan ni kinihun sun jeje re labe igi osan kan ninu igbo. Eku ba rin wa sibi ti kinihun sun si yii labe igi, o si bere si ni sere nibe. Eku n sere bee lo n sare yipo kinihun nibi to sun si.
Se e ri wi pe eku yii n fi iku sere. O ri dajudaju wi pe kinihun lo sun kale, sibesibe o n sere nibi ti kinihun sun si. Nibi ti o ti n sere ni kinihun ti taji. Bi kinihun se taji lo ya enu re to si n bu ramuramu. Kinihun sare sun mo eku, o ya enu re si i lati gbemi.
Sugbon eku ba sare dobale bee ni i be kinihun wi pe ko dakun.
Eku: “Kinihun oba eranko ninu igbo, joo, dari jin mi. Ma pa mi je. Mo mo wi pe mo ti koja aye mi lodo re. Gba mi nigba ojo ki n gba o nigba erun. Ti o ba le foju aanu wo mi lonii, ojokijo ti o ba niilo iranlowo mi, emi naa yoo ran o lowo.”
Kinihun wo eku wi pe iru iranlowo wo ni eku le se fun ohun. Sugbon nigba to ya, kinihun fi orijin eku. O si fi sile ki o maa lo ni ayo ati alaafia.
Lojo kan, ogboju ode kan ti oruko re n je Akinlade wo inu igbo wa. Se e mo wi pe awon ode ni oogun pupo. Akinlade mu kinihun laaye, o si so mo abe igi osan to maa sun si. Akinlade fe fi ye awon ode to ku wi pe ogboju ode gidi ni oun se looto. O ni oun yoo koko lo pe awon ode to ku wi pe ki won wa wo kinihun ti oun fi owo lasan mu laaye ki oun to pa a.
Bi Akinlade se lo ke si awon ode to ku, ni eku tun gba idi igi osan naa koja. Nibe lo ti ri ti won so Kinihun mo igi. O sare sun mo o, o si beere ohun to sele. Kinihun ko ejo, lo ba ro fun un pata. O ni ode ti lo pe awon ode to ku wa, o ni ti ode ba de ni won yoo to yin oun ni bajinatu. Igba ti eku gbo eleyii lo ba bere si ni fi ehin tu okun ti ode fi so kinihun. Eku ni bu-fun-mi-n-bu-fun-o ni opolo n ke lodo. O ti ran mi lowo ri, dandan ni ki emi naa o ran o lowo.
Alaye akanlo ede ati awon oro to se koko
Ololaaju: Ololaaju tunmo si olola inu iju. Iju ni won tun n pe ni igbo. Kinihun je eranko to lola ju lo ninu igbo. Oun kan naa si ni oba eranko patapata.
Ramuramu: Orisiirsii eranko ni won ni bi won se n dun. Yoruba maa n lo ramuramu fun didun kinihun ninu igbo.
“Gba mi nigba ojo ki n gba o nigba erun.” Tun mo si wi pe ki eniyan se iranlowo fun wa nigba isoro ki awa naa le se iranlowo fun eni naa pada nigba ti isoro ti e naa ba de.
“Ogboju ode.” Tunmo si akinkanju ode tabi ode alagbara
“Bajinatu” je ibon ibile eleyii ti awon ode fi n peran ninu igbo.
“Bu-fun-mi-n-bu-fun-o ni opolo n ke lodo.” Itunmo owe yii ko yato si “Gba mi nigba ojo ki n gba o nigba erun” eleyii ti a se alaye re saaju.
Ogbon wo ni itan yii ko wa? E fi esi ranse si nomba isale yii pelu oruko yin ati oruko ile iwe yin ati ilu ti e n gbe.
Ni abala mooko-mooka ose yii, akoto ede Yoruba ni a maa gbe yewo. Akoto je ona ti n gba ko ede Yoruba sile laye ode-oni. Eleyii to yato si ti aye atijo.
*Adigun Alapomeji ti pada soro
*Asiri ikoko ti de gbangba
Olayemi Olatilewa
9ice ati Toni
Alexander Abolore Ajifolajifaola eni ti gbogbo eniyan mo si 9ice ti ni oun ko ni darijin ore oun atijo, Michael Stephens ti opolopo mo si Ruggedman. Laaarin awon igba kan seyin ni awuyeye kan n lo nigboro wi pe Ruggedman ba iyawo 9ice, Toni Payne lajosepo.
Awuyewuye yii lo jeyo latari orin kan ti 9ice gbe jade ni akoko naa to pe ni ‘Once Bitten’.
Ninu orin yii ni 9ice ti n so wi pe oun ka ore oun timotimo pelu ololufe oun nibi won ti jo n ‘jegbadun’ ara won. Kete ti orin yii si jade ni 9ice ko iyawo re sile latari esun asemase.
9ice o daruko enikeni ninu orin re sugbon opolopo awon eniyan gba wi pe Ruggedman lo n bawi.
Ohun to tun bo mu oro naa disu ata yan-anyan ni bi 9ice se ko lati tanna imole si oro naa boya Ruggedman lo n soro ba ninu orin re abi elomii.
Awon onwoye gba wi pe, oun to mu 9ice ko jale lati so pato eni to n bawi ninu orin re ko ju bi awuyewuye to ro mo orin naa se n mu orin naa lokiki sii eleyii to n ja sowo tabua fun 9ice ni awon akoko ta n soro re yii. Sebi won ni maalu to suke, ere lo ja si fun alapata.
Ruggedman
Isele naa bi Ruggedman ninu latari ojuti ati iwosi nla to de ba a latari bi 9ice se taku lati tanna imole si rugudu naa. Ruggedman korin pada bu ore re. Oro di fopomoyo, ikoko imule ore si pada fonka yangayanga bi eyin ti won so lu apata.
Leyin igba pipe seyin ti isele yii ti sele, lenu loolo yii ni 9ice so lori telifisan wi pe oun o le darijin Ruggedman laelae ayafi to ba wa tuba.
“Mi o le darijin Ruggedman ayafi to ba wa toro idarijin lowo mi. Nitori oro ti ko kan an lo n da si. Ruggedman o ba iyawo mi sun, oun si ko ni mo n soro ba ninu orin mi”. – 9ice
Awon omo egbe onimoto NURTW eka ti ijoba ibile Owo to kale si ipinle Ondo buta sira won loju lojo Isegun to koja yii.
Awon iko meji kan ti won je ti egbe NURTW la gbo wi pe won ja si ipo alaga eleyii lo sokunfa ija nla ti aimoye awon eniyan si farapa yannayanna.
Ija yii lo bere ni agbegbe ile itura First Molac titi to fi de opopona Ehinogbe to wa niluu Owo. Nibi ti awon omo onimoto naa ti n yinbo kikankikan bi eni wi pe ogun abele lo be sile ni agbegbe naa. Eni ori yo, o dile. Aimoye oloja lo salo lai duro gbe oja won lorita.
Gege bi iwadii Iroyin Owuro, okunrin kan ti inagije re n je “Jungunnu” la gbo wi pe o sadeede kede ara re gege bi alaga egbe onimoto agbegbe naa.
Jungunnu ko awon omo eyin re lati lo na siamaanu egbe naa, Ogbeni Kolade Jasper mo ofiisi re to wa ni ibudoko Akure, legbe ile itura First Molac. Oro naa ko ba bo sori patapata, opelope awon olopaa kogberegbe ti won sare jigiri si isele naa.
Nibayii, Ogbeni Kolade ni oun si ni siamaanu egbe naa fun ti eka ilu Owo. O tun fi kun un wi pe Jungunnu ki i se omo egbe awako rara. Ko si sohun to mu leto gege si ipo alaga egbe onimoto.
Alarinna fun ile ise olopaa ipinle Ondo, Ogbeni Femi Joseph, je ri si isele to waye naa. O si fi da awon ara ilu loju wi pe ile ise olopaa n se gbogbo akitiyan lati ri daju wi pe alaafia joba ni agbegbe ilu Owo.
